تحلیل محتوایی راهبردی «پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت 14خرداد 1405»
مقدمه
پیام های راهبردی رهبران دینی و اجتماعی صرفاً مجموعهای از توصیه های مقطعی یا مواضع سیاسی تلقی نمی شوند، بلکه در حکم متونی راهنما برای فهم تحولات زمانه، تبیین اولویت های امت و بازخوانی مسئولیت های تاریخی نخبگان دینی و مسئولان به شمار می آیند. از همین منظر، پیام رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای حفظه الله در چهاردهم خرداد ۱۴۰۵ را باید فراتر از یک پیام مناسبتی و بزرگداشت سالروز عید غدیر و سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره) ارزیابی کرد؛ زیرا این پیام در یکی از حساس ترین مقاطع تاریخ جمهوری اسلامی، یعنی پس از بیش از سه ماه از جنگ تحمیلی سوم و شهادت قائد عظیم الشان امت و سرداران و فرماندهان و خیل عظیمی از هموطنان این مرزو بوم،کودکان و زنان مظلوم، در فضای گسترش جنگ های شناختی دشمن و پیچیده تر شدن مسائل حکمرانی و دوره سکوت نبرد نظامی و شرایط حساس لبنان، جبهه مقاومت و تنگه هرمز، صادر شده است.
در این پیام، افزون بر تبیین اهمیت غدیر و عید ولایت و امامت و نیز بازخوانی میراث فکری و انقلابی امام راحل(ره،) مجموعه ای از هشدارها، راهبردها و الزامات پیشروی نظام اسلامی و نهادهای مرجع اجتماعی، به ویژه حوزه های علمیه، قابل مشاهده است. تأکید بر مسئله «خطای محاسباتی مسئولان کشور،» توجه به «تاب آوری مردم،» ضرورت حفظ «وحدت ملی،» و هشدار نسبت به تهدیدهای نرم و شناختی، نشان می دهد که دغدغه اصلی پیام، صرفاً مواجهه با دیدهای بیرونی نیست؛ بلکه صیانت از قدرت ادراک، قدرت تصمیم و قدرت انسجام در درون جامعه اسلامی است.
در چنین شرایطی، حوزه های علمیه به عنوان میراث داران رسالت انبیاء و پاسداران هویت دینی جامعه، با مسئولیتی مضاعف مواجه اند. امروز حوزه تنها یک نهاد آموزشی صرف نیست، بلکه یکی از ارکان تولید معنا، هدایت فکری، تقویت سرمایه اجتماعی و تصحیح محاسبات نخبگان، مسئولین و عموم مردم به شمار می رود. از این رو، بازخوانی راهبردی این پیام و استخراج الزامات آن برای حوزه های علمیه، ضرورتی استراتژیک و تمدنی است؛ ضرورتی که می تواند افق های جدیدی را در نسبت میان دین، جامعه، حکمرانی و آینده انقلاب اسلامی فراروی نخبگان حوزوی بگشاید.
نوشتار حاضر می کوشد با رویکردی راهبردی، مهمترین دلالت های این پیام را در عرصه های مهم اعتقادی و بینشی، سیاسی وامنیتی، جنگ شناختی و سرمایه اجتماعی، و نیز مأموریت های پیشروی حوزه های علمیه مورد بررسی قرار دهد و تصویری روشن از مسئولیت های تاریخی حوزه در مرحله جدید حیات انقلاب اسلامی ارائه نماید. بر این اساس این نوشتار در شش بخش تنظیم شده است. بخش اول تا پنجم به تحلیل راهبردی محتوای پیام می پردازد و بخش ششم راهبردها و راهکارهای ناظر به حوزه های علمیه را تبیین می کند.
بخش اول :حقیقت غدیر و مساله ولایت:
این بخش از پیام حاوی لایه های معنایی عمیقی است که ذیل محورهای اصلی تحلیل محتوا می شود:
1.غدیر به عنوان اکمال دین و اتمام نعمت
 تحلیل این بخش نشان میدهد که ایشان درصدد باز تعریف هویت عید غدیر به مثابه «عیدالله الاکبر» و روز «میثاق معهود» برای تعیین تکلیف مدیریت جامعه ی اسلامی هستند.
2.پیوند عید غدیر امسال با روز رحلت امام راحل و فقدان امام شهید
نکته ی کلیدی، همزمانی سه عنصر است:
✓ عید غدیر به عنوان عید ولایت.
✓ سی و هفتمین سالگرد رحلت حضرت امام خمینی قدس سره
✓ و اولین چهارده خردادی که امام شهیدمان در بین ما نیست.
3. امیر المؤمنین علیه السلام اسوه ی اعلی
ایشان تأکید می کنند که حضرت علی(ع) «اسوه ی اعلی» برای همه ی طبقات (از کودک تا پیر، از عامی تا نخبه و همه اقشار مردم) است. در ادامه، ایشان امامین انقلاب را مصداق بارز این تأسی معرفی کرده و بیانات و مکتوبات آن
دو را «گنجینه و چراغ راه آینده» مینامند و این نشان از تداوم الگوی ولایت در عصر غیبت و دوره جمهوری اسلامی تا وصول به ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف واقامه تمدن نوین اسلامی دارد. مهمترین جمله در این بخش این است که فرمودند سند افتخار زندگی امامین انقلاب تاسی به سیره امیرالمومنین علیه السلام بوده است.
4. روایت حضور رهبر شهید و گفتارها و نوشتارهای او
تعبیر «طنین صدای پرصلابتش در مرقد امام شنیده نمی شود» ضمن بُعد عاطفی، حاوی این پیام است که: رهبر شهید در «ضیافت الهی» است (شهادت را فوز می داند) لیکن گفتار و نوشتارش به عنوان میراث ماندگار، همچون خودش حاضر و نافذ است.
5. نظریه «ولایت مستمر» معصومین علیهم السلام
رهبرمعظم انقلاب، با اشاره به «ولایت و امامت مستمرّ حضرات معصومین،» این مفهوم را فراتر از امام علی(ع) به کل سلسله ی امامت بسط می دهد و در ادامه، ولایت فقیه را امتداد همان نظام میداند. در واقع، تحلیل پیام شان دهنده ی یک نظریه ی سیاسی‑کلامی جامع و دقیق است: از سقیفه تا غدیر، از امامت تا ولایت فقیه و شهادت رهبرفقیدمان و استمرار همان خط ولایت.
جمع بندی
این بخش از پیام در چهار سطح قابل تحلیل است:
✓ بازاندیشی در عید غدیر (به مثابه عید حاکمیت الهی بر جامعه).
✓ تاریخ سازی نمادین (تلاقی سه مناسبت برای ایجاد روایت مقاومت).
✓ استمراربخشی به الگوی امامت (از علی(ع) تا امام خمینی و خامنه ای).
✓ تسلی و امید (با وجود فقدان فیزیکی رهبر شهید، میراث فکری اش زنده و راهگشاست).
در یک کلام، پیام رهبر انقلاب می کوشد «ولایت» را به عنوان نخ تسبیح هویت تشیع، انقلاب و آینده ی نظام اسلامی حفظ کند و غدیر امسال را به نقطه ی عطفی برای تجدید میثاق با آن سلسله ی طلایی تبدیل نماید.
بخش دوم: جریان واحد نهضت از 15خرداد 4۲تا اسفند 1404
این بخش از پیام را می توان در پنج محور اصلی، بررسی کرد:
1. بازتعریف «امام خمینی» به عنوان شخصیتی «مشهور اما کمتر شناخته شده»
✓ مشهور بودن از تثبیت جایگاه تاریخی امام در سطح ملی و فراملی حکایت دارد.
✓ کمتر شناخته شده بودن دو معنا دارد: اول، اذعان به اینکه حتی نسل معاصر نیز به عمق شخصیت امام پی نبرده است. دوم، هشداری به نخبگان و عموم که امام فقط یک رهبر سیاسی نبود، بلکه «عبد صالح» و «روح بزرگ عصر» است.
✓ هدف بیان ضرورت «تفکر و گفتگو و تبیین» برای کشف ابعاد ناشناخته ی امام، به ویژه برای نسل جوان است.
✓ سالگرد رحلت امام راحل در هر سال، فرصتی ارزشمند برای معرفی شخصیت ایشان است.
2. استناد به قرآن برای حرکت محوری امام راحل در راستای «قیام لله»
ایشان آیه ی «قُل اِنَّما اَعِظُکُم بِواحِدَةٍ اَن تَقوموا لله مَثنی و فُرادی» را محور قرار می دهند و آن را «مطلع اولین پیام امام» و «قدیمی ترین سند مکتب امام» معرفی می کنند. این مضمون که در بیانات امام شهید نیز برجسته است دارای دلالت های زیر است:
✓ مکتب امام مستقیماً با قرآن و سنت نبوی پیوند دارد و از هرگونه نسبیگرایی یا التقاط مبرا می باشد.
✓ مفهوم «قیام لله» در اینجا نه فقط یک شعار، بلکه یک نظریه ی اجتماعی‑سیاسی است که براساس آن:
– حرکت جمعی و فردی هر دو معنا دارد (مثنی و فرادی)؛
– هدف، قیام «برای خدا» است، نه برای قدرت، ثروت یا قومیت؛
– ثمره اش «نزول برکات ربوبی» و «هدایت جامعه به مسیر حق» است.
3. نسبت حرکت وجهاد مخلصانه امام راحل با سنت الهی هدایت
ایشان با ارجاع به آیه ی «وَالَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنا» یک قاعده ی کلامی‑ تاریخی را صورت بندی می کنند:
✓ جهاد فی الله شرط هدایت است.
✓ امام با ایجاد «حرکت الهی» زمینه ساز «توجهات ربوبی» شد.
✓ این مدل، توضیح دهنده ی موفقیت های خارق العاده (مانند حضور میلیونی مردم) است که با تحلیلهای مادی قابل تبیین نیست.
4. روایت تاریخ انقلاب به مثابه زنجیرهای از « بعثت ها وبیداریهای معجزه آسای مردم»
رهبرمعظم انقلاب، نقش امامین انقلاب را در برانگیختگی مردم بسیار مهم و کلیدی معرفی نموده و نیروی عظیم ومستحکم، اراده پولادین، قدرت جاذبه و هدایت های مستقیم و غیر مستقیم امام راحل و امام شهید را موثر در بعثت مردم و ملت ایران در برهه های زیر بیان کرده اند:
✓ ۱۵خرداد ( ۱۳۴۲بیدار کردن «ملت خوابزده و مسحور»)
✓ ۱۲بهمن ( ۱۳۵۷استقبال باشکوه از امام راحل)
✓ ۱۴خرداد ( ۱۳۶۸ بدرقه امام راحل، جذب میلیونی مردم)
✓ از ۱۰اسفند ( ۱۴۰۴پس از شهادت رهبری عزیز، حضور پرحرارت مردم به خونخواهی امام شهید و سایر شهدای والامقام)
5. آخرین نمونه ی شگفت انگیز: پیوند شهادت رهبری عزیز با بعثت مردم
آخرین مرحله مبعوث شدن مردم پس از شهادت امام شهید، از حیث تحلیل محتوا، بارزترین نوآوری پیام است:
✓ از «سحرگاه دهم اسفند» به عنوان نقطه ی آغاز دوره جدید «مبعوث شدن» ملت یاد می شود (واژه ی «مبعوث» بار پیامبرگونه دارد).
✓ مردم «با گذشت بیش از سه ماه کماکان پرحرارت» هستند؛ یعنی تداوم حرکت، خود یک معجزه است.
✓ «پاسداشت نظام اسلامی» و «وطن عزیز» در یک گفتمان واحد جمع شده اند.
✓ مهم ترین انگیزه قیام و بعثت مردم در شرایط فعلی خونخواهی امام شهید و خون های سایر شهدا بوده است
✓ «صفوف چند ده میلیونی» و «جانفدایان» نشان از نوعی بسیج تام و تمام دارد.
✓ هدف نهایی «تحقق آرمان رهبر شهید و اقامه ی حق و قیام لله» است.
جمع بندی نهایی تحلیل این بخش:
این پیام یک بیانیه ی نظری‑ راهبردی است که:
1. امام خمینی را نه یک شخصیت تاریخی، بلکه یک «روح بزرگ» و «عبد صالح» با ابعاد ناشناخته بازتعریف می کند.
2. «قیام لله» را به عنوان نظریه ی اصلی مکتب امام معرفی کرده و آن را با استناد به قرآن بنیان گذاری می کند.
3. تاریخ انقلاب را زنجیرهای از بیداری های الهی میداند که آخرین حلقه اش، حضور چند ده میلیونی مردم پس از شهادت رهبر است.
4. سوگ را به بسیج عمومی و بعثت فراگیر تبدیل می کند و فقدان امام شهید را به فرصتی برای تثبیت مجدد «قیام لله» در جامعه تبدیل نماید.
نکته راهبردی: یکی از مهمترین ارکان بعثت مردم، خونخواهی امام شهید است که باید بطور جدی پی گیری و مطالبه شود . همچنین به دنبال این مساله باید دانست فراز بعدی اوج گرفتن بعثت مردم می تواند زمان تشییع قائد
عظیم الشان انقلاب و امام شهیدمان باشد که نمونه ای بی نظیر از برانگیختگی مردم مسلمان ایران و کل جهان اسلام خواهد بود. لذا باید برای این فرصت تکرار نشدنی از هم اکنون برنامه ریزی نمود.
بخش سوم: بعثت ملت ایران
این بخش از بیانیه پیام حاوی مفاهیم عمیق در باره بعثت ملت ایران است:
1. مقایسه تطبیقی ملت ایران در عصر کنونی با امت صدر اسلام
رهبر انقلاب با استناد به وصیتنامه حضرت امام خمینی، این بیان متعالی و فاخر امام راحل را تکرار می فرماید: «ملت ایران امروز برتر از ملت حجاز در عهد پیامبر و مردم کوفه در عصر امام علی(علیه السلام) و امام حسین(علیه السلام) است.» این گزاره تلاش دارد نوعی «تاریخ سازی هویتی» انجام دهد و جایگاه امت ایران را در بالاترین رتبه ی تاریخی امت های مسلمان قرار دهد.
2. نظریه «بعثت تازه» ملت ایران
رهبرانقلاب از «بعثت»مردم ایران اینگونه یاد می نماید:
✓ بعثت اول: در ابتدای انقلاب اسلامی ونهضت و قیام به رهبری امام خمینی قدس سره شخصیت فولادین، دل مطمئن و زبان ذوالفقارگونه امام راحل میلیون ها انسان را به صحنه آورد
✓ بعثت دوم: تحول و برانگیختگی مردم در اثر چهار دهه رهبری امام شهید و پس از شهادت ایشان رهبری شهید در طول دوره چهار دهه رهبری انقلاب، نصاب تازه ای از بعثت را ایجاد نمود. این مفهوم سازی نشان دهنده «نگاه پایان ناپذیر به انقلاب» و احیای مداوم هویت انقلابی است.
بخش چهارم: مکتب امام شهید، امتداد مکتب امام راحل
عبارت «مکتب خامنه ای عزیز، همان مکتب خمینی کبیر است،» بیانگر «وحدت گفتمانی» میان دو رهبر می باشد. در این نگاه، نقش رهبر شهید «تعمیق، گسترش، نظامسازی و جامعه پردازی» در مسیر تحول امام تعریف می شود.
1. مؤلفه های «انسان انقلابی» در این مکتب رهبر معظم انقلاب صفات زیر را به عنوان شاخصه های ملت ایران برمی شمارد:
– ایمان، هوش و شجاعت
– صاحب اصلی کشور بودن
– توان رقم زدن تحولات
– واجد شعار «ما می توانیم»
– حمایت از مظلوم به عنوان وظیفه ی دینی و ملی
2. تقابل با نظام سلطه و آمریکا
در انتها، «مشکل اصلی آمریکا با ایران» را نه مسائل سیاسی و یا هسته ای و امثالهم ، بلکه «هویت ممتاز و تسلیم ناپذیر» ملت ایران معرفی می کند. این رویکرد، تعارض وتقابل بین ایران و آمریکا را «ذاتی و هویتی» و نه مقطعی یا قابل
مذاکره می داند و این دقیقا همان نکته ای است که امام شهیدمان بارها برآن تاکید داشته اند و این صد البته نشان دهنده این است که مبنا و اساس نظام فکری رهبر انقلاب همان منظومه فکری امام شهید می باشد
بخش پنجم: برنامه استکبار در شرایط فعلی و راهکارهای مقابله:
این بخش از پیام را می توان در چهار مؤلفه اصلی تحلیل محتوا کرد:
1. تقابل جبهه واحد «نظام سلطه» در برابر ایران قوی و مستقل
رهبر معظم انقلاب «اسرائیل» را پادگانی از نظام سلطه معرفی می کند که برای مقابله با «ایران قوی و مستقل» طراحی شده. عبارت «جغرافیای پوچ و دروغین اسرائیل بزرگ در شرق فرات» نشان می دهد که تهدید را نه فقط در فلسطین، بلکه در کل منطقه (از جمله عراق و سوریه) باید تعریف نمود.
2. تحلیل وضعیت دشمن پس از شکست های اخیر
رهبر معظم انقلاب در این دوره سه دستاورد برای جبهه مقاومت برمیشمارد:
– شکست نظامی دشمن در مصاف با نیروهای مسلح ایران
– تحقیر عمیق در نبرد و خیابان
– واگرایی کشورها از دشمن (تضعیف ائتلاف جهانی علیه ایران)
3. شناسایی دو نقطه هدف حملات ترکیبی دشمن
دشمن اکنون تمرکز خود را بر دو نقطه آسیبپذیر در ایران معطوف کرده:
– تاب آوری مردم
– خطای محاسباتی مسئولان
ابزارهای این دو آسیب عبارتند از:
– ایجاد تردید،
– یأس
– ترس
– بدگمانی
– اختلاف
4. راهبرد مقابله و تقسیم وظایف
رهبر معظم انقلاب «نقشه شوم» دشمن را با سه مؤلفه خنثی شدنی می داند:
– ایستادگی و روشنبینی
– وحدت، انسجام و اعتماد متقابل
– همصدایی نکردن با دشمن
نکته راهبردی یک:
رهبر معظم انقلاب این مقطع را «فرصت تازه ای برای معرفی جهانی مکتب خمینی و خامنه ای» می خواند و جوانان، نخبگان و اهل هنر را مخاطب قرار می دهد تا «آینده درخشان ایران را بر اساس آن مکتب و در مسیر امامان معصوم» بسازند. این بخش، بحران را به فرصت هویتی و تمدنی تبدیل می کند و یک «تکلیف آینده ساز» تعریف می نماید.
نکته راهبردی دو:
در بیان راهکار مقابله، رهبر انقلاب، مسئولیت اصلی را در این بخش بر عهده مسئولان کشور گذاشته اند وبیان نموده اند که هر نوع اقدامی از سوی مسئولان که باعث بدبینی و سرخوردگی آحاد مردم شود نوعی کمک به دشمن این کشور و مردمانش می شود .
نکته راهبردی سه:
در سراسر این پیام و بخصوص در این بخش، رهبرانقلاب هیچ اشاره ای به مساله مذاکره، دیپلماسی و ظرفیت ها و چالش های آن ننموده است و بلکه به جای آن بشدت نسبت به اختلال در دستگاه محاسباتی مسئولان انذار داده اند و این از جهات مختلف قابل توجه و التفات ویژه می باشد.
نکته راهبردی چهار:
مهمترین بخش پیام، رمزگشایی از «خطای محاسباتی» و انذارهایی نسبت به مکاید دشمن است؛ دشمنی که پس از تحمل شکست و تحقیر در میدان و خیابان، حالا توانش را در جنگ ترکیبی بر دو نقطه اساسی متمرکز کرده است تا مگر در این میدان به دستاوردی برسد؛ «تاب آوری مردم و ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان».آنچه از تاب آوری مردم فهمیده می شود، توان ایستادگی و مقاومت مردم در برابر فشارهاست؛ اعم از فشارهای نظامی، سیاسی و اقتصادی که بخشی از آن منشأ خارجی و توطئه های دشمن را دارد و بخشی دیگر زائیده نقایص داخلیست که پشتیبانی مسئولان را می طلبد.
اما «خطای محاسباتی مسئولان» کلیدواژه مهمی است که در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب نیز با به صورت مکرر به کار رفته و نسبت به آن هشدار داده شده است. برخی از این موارد عبارتند از:
اصل برنامه نفوذ:
«برنامه نفوذ در کشور، برنامه جدی استکبار و آمریکایی هاست… مسئولان آماج این نفوذند… هدف این است که محاسبات مسئولان را عوض کنند و تغییر بدهند». 1394/12/20
لغزشگاه های خطای محاسباتی:
«اگر ما توان خودمان را بیشتر از واقع یا کمتر از آنچه که واقعیت است بدانیم، دچار خطا خواهیم شد. توان دشمن را هم اگر بیشتر از آنچه که هست یا کمتر از آنچه هست ببینیم، دچار اشتباه محاسبه خواهیم شد… گاهی دلبستگی های ما فلج کننده است و موجب می شود یک چیزهایی را واقعیت بپنداریم که واقعیت ندارد… یکی از این لغزشگاه ها این است که انسان تصور کند دست یافتن به آرمان ها بدون هزینه امکانپذیر است… واقعیتها را باید با هم دید و دانست» 1391/5/3
نشانه های اختلال محاسباتی:
«دستگاه محاسباتى وقتى دچار اختلال شد، از داده هاى درست، خروجى هاى غلط به دست خواهد آورد؛ یعنى تجربهها هم دیگر به درد او نخواهد خورد». 1395/5/1 و«یکی از خطاهای محاسباتی این است که انسان در چهارچوب عوامل محسوس و صرفا مادی محدود بماند؛ یعنی عوامل معنوی و سنت های الهی را ندیده بگیرد»1393/4/16 
هدف دشمن از اختلال محاسباتی:
«وقتی نتیجه این بشود که فکر و اراده مسئولین در مشت دشمن قرار بگیرد، دیگر لازم نیست دشمن بیاید دخالت مستقیم بکند؛ مسئول کشور همان تصمیمی را می گیرد که او میخواهد!… وقتی محاسبه این حقیر عوض شد، تصمیمی را می گیرم که او می خواهد؛ همان کاری را که او می خواهد، مفت و مجانی انجام می دهم؛ بدون اینکه خودم بدانم!» 1394/12/20
بخش ششم: راهبردها و راهکارهای ناظر به حوزه علمیه:
اگر پیام ۱۴خرداد ۱۴۰۵ را در سطح «راهبردی» بازخوانی کنیم، حوزه های علمیه از مهمترین مخاطبان غیرمستقیم آن هستند. زیرا در منظومه فکری جمهوری اسلامی، حوزه صرفاً یک نهاد آموزشی نیست؛ بلکه نهادی دارای کارکردهای سیاسی و اجتماعی و موظف به تولید معنا، مشروعیت، هویت و هدایت اجتماعی می باشد. از این منظر، می توان چند راهبرد کلیدی برای حوزه های علمیه استخراج کرد:
1. جهاد تبیین در جنگ شناختی
اگر مهمترین تهدید امروز را «خطای محاسباتی» و «جنگ شناختی» بدانیم، وظیفه حوزه دیگر صرفاً بیان احکام و معارف سنتی نیست، بلکه افزون بر بیان معارف و احکام باید به جهاد تبیین در جنگ شناختی بپردازد. جهاد تبیین در این جنگ مشتمل بر امور زیر باشد:
✓ تبیین دائمی نقشه های دشمن در جنگ شناختی
✓ تبیین راه های مقابله با نقشه های دشمن
✓ تولید روایت اول در هر واقعه و پاسخ به روایت های رقیب
✓ پاسخ به شبهات و تبیین دروغ های دشمن
✓ تصحیح محاسبات نخبگان، مسئولین و مردم
یکی از لوازم جهاد تبیین در این جنگ شناختی ارتقاء سواد رسانه ای طلاب و روحانیون است.
2. تمرکز جدی حوزه بر مقوله تاب آوری مردم
یکی از مهمترین مضامین پیام، تمرکز دشمن بر تاب آوری مردم است. تابآوری اجتماعی نیازمند انتقال درست مفاهیم و معارف ناب انقلاب اسلامی به مردم، تقویت اعتماد اجتماعی، کاهش نابرابری های اقتصادی و اجتماعی و اقامه عدالت، اجتناب از تزریق بذر یاس و تردید در جامعه و دوری از هر نوع اختلاف انگیزی و نزاع در جامعه می باشد. این راهبرد مستلزم تولید محتوا و پیام های مناسب، افزایش گفت وگو با نسل جوان، شنیدن پرسش های واقعی جامعه، پرهیز از زبان کلیشه ای و تقویت سرمایه دینی، اجتماعی واخلاقی روحانیت است.
3. تاکید و مطالبه دائمی حوزه های علمیه بر مساله خونخواهی امام شهید و سایر شهدای والامقام جنگ تحمیلی سوم
حوزه هرگز نباید از مقوله خون خواهی امام شهید کوتاه بیاید. در این زمینه لازم است کارهای گفتمان ساز و تبیینی لازم در این زمینه صورت گرفته واین امر تبدیل به یک مطالبه عمومی شود.
4. اهتمام جدی وموثر برای معرفی مکتب امام راحل و امام شهید به نسل های جدید
در این زمینه خلاء های جدی و اساسی وجود دارد . همانطور که دوره ۳۷سال پس از رحلت امام آنطور که باید و شاید نسبت به معرفی شخصیت امام راحل اقدام نشده است، همین اشکال نسبت به امام شهید نیز وجود دارد که نیازمند برنامه ریزی مجدانه و پرحجم جهت رفع این چالش است.
5. تولید و بسط فقه حکمرانی:
در این پیام، دغدغه اداره جامعه و حکمرانی جامع در شرایط پیچیده و پرمخاطره دیده می شود. این مسئله حوزه را به سمت توسعه دانش های نوین حوزوی سوق میدهد: فقه اقتصاد، فقه امنیت، فقه رسانه، فقه هوش مصنوعی، فقه
حکمرانی و….یعنی حوزه نباید صرفاً حافظ میراث فقهی سنتی باشد؛ بلکه باید برای مسائل جدید نیز پاسخ های فقهی، متقن و قابل تطبیق و کاربردی تولید کند.
6. مواجهه هوشمندانه با خطای محاسباتی مسئولان کشور، نخبگان و خواص جامعه
اگر هشدار اصلی این پیام، خطای محاسباتی مسئولان باشد، حوزه وظیفه ای فراتر از تأیید یا حمایت صرف پیدا می کند. در سنت شیعی، عالمان دین همواره نقش «ناصح» و «هشداردهنده» برای ولات امر و ائمه مسلمین داشته اند، در این چارچوب، حوزه باید:
✓ ناظر ناصح و دقیق صحنه جامعه و نظام حکمرانی باشد؛
✓ واقعیت های جامعه را به مسئولان منتقل کند؛
✓ نسبت به خطاهای ادراکی آنها هشدار دهد؛
✓ مطالبات و خواسته های امام شهید و رهبر معظم انقلاب را تبیین وترویج نماید؛
✓ از تبدیل شدن به اینکه صرفا اتاق پژواک مسئولان و متولیان امر باشد، پرهیز کند؛
✓ بتواند هم حامی نظام باشد و هم نقاد و خیرخواه آن.
7. تربیت طلبه و روحانیِ مناسب عصر جنگ شناختی
اگر تهدید اصلی از جنس روایت، ادراک و رسانه باشد، تربیت سنتی طلاب به تنهایی کافی نیست. حوزه به نیروهایی نیاز دارد که هم رسانه را بشناسند، هم زبان نسل جدید را بفهمند، هم قدرت تحلیل سیاسی و اجتماعی داشته باشند، و هم بتوانند در فضای دیجیتال اثرگذاری کنند. در این نگاه، میدان تبلیغ فقط در منبر و مسجد نیست؛ بلکه شبکه های اجتماعی، رسانه ها و فضای مجازی نیز میدان تبلیغ هستند.
8. تقویت امید اجتماعی
در تحلیل پیام، تاب آوری مردم محور بسیار مهمی است، اما این تاب آوری و امید اجتماعی صرفاً با شعار تولید نمی شود. حوزه می تواند در دو سطح نقش ایفا کند:
✓ امید معنوی و الهی
✓ امید اجتماعی
یعنی به جامعه کمک کند هم ایمان و باور های توحیدی و الهی خود را تقویت و ارتقا دهد ، هم اقتدار و امکانات و ظرفیت های متنوع اجتماعی، جغرافیایی، فناورانه و علمی، نیروی انسانی و غیره خود را ببیند، هم پیروزی های کسب شده در میدان نبرد نظامی با ابرقدرت پوشالی را نظاره کند و هم میان مشکلات موجود و امکان آینده بهتر پیوند برقرار کند.
9. حفظ پیوند انقلاب با نسل های جدید
یکی از مضامین اصلی پیام، استمرار تاریخی انقلاب است. اما استمرار تاریخی بدون انتقال نسلی ممکن نیست. از این رو، حوزه با یک مأموریت راهبردی مواجه است: ترجمه مفاهیم انقلاب برای نسلی که نه امام راحل را دیده و نه تجربه های دهه های نخست انقلاب را داشته است. این نیازمند زبان جدید، ادبیات جدید و روشهای جدید ارتباطی است.

پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت
خرداد 1405